CARMINA MACARONICA SELECTA

"Quid contentandum nisi contentamus amigos? / Hoc mihi servitium facias, tu deinde comanda, / nam, giandussa mihi veniat in culmine nasi, / ni pro te posthac Paradisos mille refudem", Baldus, V, 9, 295-298
Mostrando entradas con la etiqueta Pep.. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Pep.. Mostrar todas las entradas

sábado, 26 de agosto de 2023

LA "PEPINADA" DE FRANCISCO SÁNCHEZ BARBERO: Traducción (X)

 

PROSODIA MACARRÓNICA1



1. Como en latín.


Excepciones:


1ª. j entre dos vocales, y, x, z en macarrónico suenan como letras simples.

2ª. Todas las silabas no ligadas a reglas fijas tomadas del latín son comunes, de acuerdo con el verso:


El macarrón varía, sin ley firme que lo sujete(a).


Mucho el uso y el ingenio del poeta enseñarán en abundancia.



Impresa en Cádiz, año de 1812.

Revisada por el autor en África, 1819.




(a) De la cuarta conjugación2.



________________

1 Véase aquí 4. 3. 3. 1.

2 Cf. glosario s.u. 'cogere' y aquí 4. 1. 2 y 7.

LA "PEPINADA" DE FRANCISCO SÁNCHEZ BARBERO: Edición crítica (X)

 

PROSODIA MACARRONICA




1. Vt in latino sermone.


Exceptiones:


1ª. “j” inter duas vocales, “y”, “x”, “z” in macarronico sonant ut litterae simplices.

2ª. Syllabae omnes non ligatae certis regulis sumptis e latino sunt indifferentes in macarronico iuxta versum:


Macarron variat , nec certa lege cogitur(a)


Plura usus ingeniumque poetae abunde enseñabunt.



Impresa en Cádiz, año de 1812.

Revisa ab autore in Africa. 1819.




(a) Quartae coniugationis.





_________________________________________________________________

3 j inter duas vocales, y, x, z M1M2 : I inter duas vocales x, i, z, Paz 4 indifferentes M1M2 : indifferentis Paz 5 iuxta M1Paz : iusta M2 8-9 Cádiz, imprenta de D. Manuel Jiménez Carreño. Año 1812 Usoz 9 revisa M1Paz : revisata M2

sábado, 19 de agosto de 2023

LA "PEPINADA" DE FRANCISCO SÁNCHEZ BARBERO: Traducción (IX)

 

En coros cantan (la capilla1 la lleva Sultana)                           120

A Baco y a Venus. Por el Puente-Verde(13) caminan;

Y de esta guisa cantando, el lecho de Pepe saludan.

Brinda y empina Pepe; desnúdanlo las muchachas,

Zámpase en la cama: "Pasad una noche serena.

¿A quién le toca quedarse? tempranito2 he de veros               125

Por la mañana, ¿entendisteis? Andad, salerosas, queridas".

Corred a Madrid, versillos, corred con toda presteza,

Y a Pepe de parte mía hacedle una mamola.



(13) No tiene plural, y se declina solo la primera parte, así: Pons-Verde, Pontis-Verde, Ponti-Verde, etc. igual que rata-fia, ratae-fia, ratam-fia, etc.


______________________

1 Cf. glosario s.u. 'capilla'.

2 Cf. glosario s.u. 'ad bonam horam'.

LA "PEPINADA" DE FRANCISCO SÁNCHEZ BARBERO: Edición crítica (IX)

 

Perque choros cantant (llevat Sultana capillam)                120

Ad Bacchum et Venerem. Per Pontem-Verde(13) caminant,

Et sic cantando, lechum Pepale saludant.

Brindat et empinat Pepus; nudatur ab ipsis,

Zampatur cama. "Noctem pasate serenam!

Quam tocat quedare? bonam venietis ad horam               125

Mane, entendistis? salerosae andate, queridae".

Currite Matritum, versilia, currite pronte,

Et Pepo de parte mea facitote mamolam.




(13) Non habet pluralem, et declinatur solum prima pars, sic: Pons-Verde, Pontis-Verde, Ponti-Verde et c., sicut rata-fia, ratae-fia, ratam-fia et c.



________________________________________________

127 CATVLL. 64 passim #currite# #currite#

_______________________________________________

126 entendistis? M1Paz : entenditis M2

sábado, 12 de agosto de 2023

LA "PEPINADA" DE FRANCISCO SÁNCHEZ BARBERO: Traducción (VIII)

 

Ya pesca el bulto, ya lo tumba en tierra, y lo arre-m

Anga1. ¿Qué veo? A su sabor se sacia en aquéllas(11).

Justo al lado de éste a un toro plantad del Jarama,

Que sea rector de la torada2 y padre maestro,                110

Que gane a los brutos en bravura, testuz y pezuñas...

Toro, ¿quién lo es más? al parecer nuestro, Pepe.

¡Viva Tauro-Pepon! con risas la fiesta se acaba.

Expira la tarde, falta la función postrimera;

Llámase ésta "La Procesión Magna de las Botellas";        115

A saber: cuelgan a maravilla en forcas3 botellas

Mil, coronadas con unas hojas de borrachera4.

Alza cada uno(12) la suya; la garrulla5 en dos bandos

Se divide; en medio marcha Pepino, y acordes




(11) No lo mataron porque no era toro de muerte.

(12) O cada una.



___________________________

1 Cf. glosario s.u. 'arremangare'.

2 Cf. glosario s.u. 'torada'.

3 Cf. glosario s.u. 'forca'.

4 Cf. glosario s.u. 'borrachalis'.

5 Cf. glosario s.u. 'garulla'.

LA "PEPINADA" DE FRANCISCO SÁNCHEZ BARBERO: Edición crítica (VIII)

 

Iam bultum pescat, terra iam tumbat, et arre-m

Angat. Quid video? totus satiatur in illis(11).

Ad latus istius taurum plantate Xaramae,

Qui sit toradae rectorque paterque maestrus,               110

Qui brutos bravitate ganet, testude, pezuñis...

Quis magis est taurus? nostro dictamine, Pepus.

Vivat Tauro-Pepon! cum risis festa acabatur.

Expirat tardis, postremaque functio faltat;

Ista "Botellarum Processio Magna" llamatur;                115

Ad sapere: in forquis cuelgant mira arte botellas

Mille coronatas cum borrachalibus hojis.

Alzat quisque(12) suam; vandis garulla duabus

Dividitur; medio marchat Pepinus; acordes



(11) Non mataverunt illum, quia non erat taurus mortis.

(12) Vel quaeque.



__________________________________________________________________

110 VERG. Aen. 9, 172-173 quos pater Aeneas, si quando aduersa uocarent, / rectores iuuenum et rerum dedit esse magistros 0V. met. 9, 245 quod memoris populi dicor rectorque paterque

_________________________________________________________________

108 satiatur M1Paz : saciatur M2 110 qui sit toradae proto-rex, potro-siue-maestrus Usoz 111 qui totos superet bruto, testude, pezuñis... Usoz 114 functio M1Paz : funcio M2 115 processio M2 : procesio M1 118 vandis M1M2 : bandis Paz 119 marchat M1M2Paz : vadit Usoz n. 11 illum om. BAE

sábado, 5 de agosto de 2023

LA "PEPINADA" DE FRANCISCO SÁNCHEZ BARBERO: Traducción (VII)

 

Con la panza al sol, mostrenco quédase echado.

Al punto las mozas acuden; y sin más, risotadas 85

A una sueltan: el mismísimo y vero Diablo

No haría... ¡qué! si de enseñar resultan capaces

Todo el infierno. Aprenda sus travesuras el mundo.

Con moras le untan el rostro, y de la barba dedadas1

Tiran y de mofletes, copiando varios caprichos: 90

Le alargan a aquél las narices con lodo reciente,

Más o menos un palmo: en su frente le pegan botellas

¿Cómo? no alcanzo, pero le pegan, digo, botellas,

Cuernos de toro remedando. Verdades relato,

Cree, posteridad. De vino y sueño cargado 95

Los ojillos abre Pepe, y estírase; alegre

A las muchachas mira, mira sus cuernos... "¿Quién, tontas,

Quién añade aguas al mar, quién leños al monte?

[(Musa latina, calla; no me tientes, Catulo2)]

¡Cuernos vosotras a Pepe!¡a Pepe cuernos!¡a Pepe!

¡Cuando fábricas cien de cuernos podría ponerse!" 100

Arengante el chivo, rió picolínica3 tropa;

Ríe: "levanta", gritan: "De mí disponed como vuestro".

"Tauro-Majestad, embestid"; el Rey-Tauro embiste.

¡Qué bien le sortean, y clavan las banderillas!

Él bufa, brama, con sus plantas escarba la arena; 105

Botelloembiste4, y las mantillas iza, y hocica;



_________________________

1 Cf. glosario s.u. 'dedada'.

2 Verso verosímilmente interpolado (véase aquí 5. 2. 2). Si para los autores evocados anteriormente (Virgilio, Propercio, Segundo, Tibulo) puede barruntarse una razón concreta, no es el caso aquí para Catulo: puede pensarse que el interpolador evoque, a su modo, el comienzo de carm. LXIV: "Peliaco quondam prognatae uertice pinus / dicuntur liquidas Neptuni nasse per undas / Phasidos ad fluctus et fines Aeeteos, / cum lecti iuuenes, Argiuae robora pubis, / auratam optantes Colchis auertere pellem / ausi sunt uada salsa cita decurrere puppi, / caerula uerrentes abiegnis aequora palmis" (ed. de R. A. B. Mynors).

3 Cf. glosario s.u. 'picolinicus'.

4 Cf. glosario s.u. 'botellupetere'.

LA "PEPINADA" DE FRANCISCO SÁNCHEZ BARBERO: Edición crítica (VII)

 

Cum panza ad solem mostrencus quedat echatus.

Ad punctum mozae acudunt; iam iam risotadas              85

Coniunctim sueltant: Diablus mismesimus ipse

Non faceret... quid! si sunt enseñare capaces

Infernum totum. Travesuras orbis aprendat.

Cum moris untant rostrum, barbaeque dedadas

Mofletisque tirant, varios imitando caprichos;                90

Alargant illi lodo reciente narices,

Sic, sic ut palmum; pegant in fronte botellas;

Quomodo, non capio; sed pegant, dico, botellas,

Cornua taurorum remedantes. Certa relato,

Credite, posteritas. Vino soñoque gravatus                   95

Ojillos abrit Pepus, et se estirat; alegrus

Mochachas mirat, mirat sua cornua... "tontae!

Quis pielago lymphas, leños quis montibus affert?

[(Musa latina, tace; fuge me tentare, Catulle)]           [99]

Cornua vos Pepo! Pepo vos cornua! Pepo!

Cum centum fabricas cornorum ponere possit!"          100

Arengante chivo, ridet picolinica tropa;

Ridet; "Surge!" gritant; "De me disponite vestro".

"Tauro-maiestas, intra!" Rex-taureus intrat.

Quam bene sorteiant, et vanderilia clavant!

Ille bufat, bramat, plantis escarbat arenam,              105

Botellupetit, et mantillas izat, hocicat;



_____________________________________________________________

84 VERG. georg. 2, 298 #ad solem# 95 OV. trist. 4, 10, 2 ...accipe posteritas || STAT. Theb. 10, 324-325 #grauatus# / per somnum 98 LVCAN. 1, 434 gurgite, qua Rhodanus raptum uelocibus undis / in mare fert Ararim, qua montibus ardua summis [99] cf. SÁNCHEZ BARBERO Pepinada 6, 29, 71, 78 #Musa latina, tace; fuge me tentare# 100 HOR. ars 422 #ponere possit#

_____________________________________________________________

85 punctum M1Paz : puntum M2 || acudunt M1M2 : accudunt Paz 86 mismesimus M1Paz : mismisimus M2 mofletisque tirant M1M2Paz : frenti accomodant Usoz 92 fronte M1Paz : frente M2 96 leuiter adposuerunt M1M2 ante alegrus 98 lenos quis M2 : lenosque M1 : leños quis Paz [99] tantum in M2 ab aliena manu 101 ridet Paz : rident M1M2 || picolinica tropa M1M2Paz : tropa picolinarum Usoz 102 imum punctum adp. M1M2 post vestro || disponite vestro : quid quaeritis, hola! Usoz 103 imum punctum adp. Paz post Tauro-maiestas 104 vanderilia M1M2 : banderilia Paz || clavant! M1Paz : clavant? M2 106 botellupetit M2Paz : botelupetit M1

sábado, 29 de julio de 2023

LA "PEPINADA" DE FRANCISCO SÁNCHEZ BARBERO: Traducción (VI)

(Musa latina, calla; no me tientes, Segundo(8)),

Y luego vino y danzas y bromas y chicas repido;

Soy filo (añade(9) "sofo"), vuestro amador soy en suma".

Dice, y un enorme porrón, cual báquico héroe

Embocando sediento, apura al cielo mirando,                      75

No sin asombro de mozas, como siempre sucede.

Corre el vino y espumeante suena entre dientes

(Musa latina, calla; no me tientes, Tibulo),

Por pechos entra, surge por la punta de los zapatos(10);

El chaleco y calzón nada, y es el prado regado:                  80

La chola titubea; arrastrando lleva las plantas;

Y se multiplican (¡caramba con la carambola!) pinitos.

¡Tris, tras! ¡Oh qué número de equis y de eses describe!



(8) Juan Segundo1, poeta de la Haya, que no es árbol.

(9) Verbo de la tercera conjugación2.

(10) síncope por zapatorum.



_______________________________________________________________

1 Juan Segundo (Ioannes Secundus o Jan Everaerts), poeta neolatino conocido por sus composiciones amorosas, nacido en la Haya en 1511 y muerto en 1536.

2 Cf. glosario s.u. 'sup(p)lere' y traducción a metr. n. 8.


LA "PEPINADA" DE FRANCISCO SÁNCHEZ BARBERO: Edición crítica (VI)

 

(Musa latina, tace; fuge me tentare, Secunde(8))

Et vinum danzasque bromasque chicasque repido;

Sum philo (suple(9) "sophus"), sum denique vestrus amator".

Dicit, et enormem porronum, bacchicus heros,

Embocans sedientus apurat ad astra mirando,                      75

Non sine mozarum, ut semper succedit, asombro.

Vina cadunt, interque sonant spumantia dentes,

(Musa latina, tace; fuge me tentare, Tibulle).

Per pechos intrant, saliunt per punta zapatum(10);

Chalecus calzonque nadat, pradumque regatur;                   80

Chola titubeat; plantae arrastrando llevantur,

Et se multiplicant (quae carambola!) piniti.

Tris, tras; oh quantas describit et xx et ss!




(8) Ioannes Secundus, poeta Hayae, quae non est arbor.

(9)Verbum tercerae coniugationis.

(10) Sincope pro "zapatorum".





____________________________________________________________________

73 TOMÁS DE IRIARTE Metrificatio invectivalis 5 in tota vita (supple “sua”) 77 TIBVLL. 1, 1, 23-24 agna cadet uobis, quam circum rustica pubes / clamet “io messes et bona uina date” MANIL. 5, 229 aut spumantis apri dentes MART. 11, 69, 9 fulmineo spumantis apri sum dente perempta SIL. 11, 579 facta sonas ore et spumantis turbine perflas

____________________________________________________________________

72 chicasque : niñasque Usoz 74 porronum M1M2 : porronem Paz || bacchicus M1Paz : bachicus M2 76 succedit : sucedit M2 77 cadunt M1Paz : cadant M2 82 carambola M1 : carambolae M2Paz 83 oh M1Paz : o M2 : et Usoz n. 8 Ioannes M1Paz : Iohannes M2 n. 10 sincope M1M2 : sincopa Paz

sábado, 22 de julio de 2023

LA "PEPINADA" DE FRANCISCO SÁNCHEZ BARBERO: Traducción (V)

 

En suma, ¿qué se dice en los libros que todos leemos?            55

¡A cuántos, Picard(6), toma de brillar la negra manía,

De suerte que logren a bobos pasmar y la bolsa quitarles,

Y a crítica de nariz largucha1 le den argumentos!

¡Ah, mis pobretoncitos autores, andad, altaneros!

Pues mañana la fama que ahora de tierra os levanta              60

A tierra vendrá. "Sacará a la luz merecidos honores

La posteridad", replican. ¡Machos! ¿pensáis -cómo es eso-

Que la posteridad de vosotros cuidosa pregunte?

¿Qué mayorazgo, qué canonjía seguirse veremos?

Vivís hambrones y llenos de fatigas por siempre,                   65

Para que vuestro nombre traspase los siglos insigne

Tras la muerte, nombre que nunca os será perceptible;

Y ya que estos requemamientos2, míseras cholas3, desprecio,

De rey depongo, sabio, la solemne figura,

De mujeres, mi afán, al mandar yo, mujer, en el reino(7)       70



(6) Comedia de Picard4, o como se llame, Manie de briller.

(7) De España y sus Indias.


____________________

1 Véase aquí n. 5.

2 Cf. glosario s.u. 'requemare'.

3 Cf. glosario s.u. 'chola'.

4 Luis Benito Picard (1769-1808), dramaturgo y novelista francés, autor de La manie de briller (1807).

LA "PEPINADA" DE FRANCISCO SÁNCHEZ BARBERO: Edición crítica (V)

 

In summa quid ait libris quod legimus omnes?             55

Quot, Picarde(6), tomat brillandi nigra mania,

Vt bobos pasmare logrent bolsamque levare,

Naris larguchis criticae argumenta ministrent!

Ah pobretonciti autores! andate, superbi!

Nam cras de terra quae nunc vos fama levantat          60

Ad terram veniet. "Meritos publicabit honores

Posteritas", replicant... Machi! pensabitis, unde,

De vobis quod posteritas cuidosa preguntet?

Qui maiorazgus, quae canongia seguibit?

Vivitis hambroni semper llenique fatiguis,                  65

Vt vestrum nomen traspaset tempora clarum

Post mortem, nomen nunquam sentibile vobis.

Haec quia desprecio miseras requemantia cholas,

Regis et augustam sabius depongo figuram,

Foemineum, mea cura, regens ego, foemina, regnum(7) 70




(6) Comedia Picardi (vel quomodo llametur): Manie de briller.

(7) Españae et Indiarum suarum.


______________________________________________________

61 VERG. Aen. 3, 264; OV. met. 13, 594; SIL. 4, 736 #meritos# #honores# 66 OV. met. 11, 285-286 #clarum# / nomen... 67 LVCR. 3, 338 nec crescit, neque post mortem durare uidetur LVCR. 3, 871; VERG. Aen. 9, 363; PROP. 3, 16, 27 #post mortem# || LVCAN. 9, 202 numquam / fortuna domini. Clarum et uenerabile nomen 70 LVCAN. 10, 90-92 non urbes prima tenebo / femina Niliacas: nullo discrimine sexus / reginam scit ferre Pharos


______________________________________________________

55 ait ...omnes? Paz : ait? ...omnes M1M2 56 tomat : cogit Usoz 58 naris correxi : narique M1M2 : narisque Paz || argumenta om. Paz 60 nunc vos M1 : vos nunc M2Paz 61 meritos publicabit M1M2 : meritas publicauit Paz 63 cuidosa M1M2Usoz : curiosa Paz 64 maiorazgus M1 : mayorazgus M2Paz 65 hambroni M1 : hambrones M2Paz 69 augustam : angustam M2 n. 7 om. Torres